Հայ մատենագրություն»

Սուրբ Ղազար կղզի Սուրբ Ղազար կղզում սկսած 1717 թվականից հայ կաթոլիկ վանք է գործում: Կղզում է գտնվում Մխիթարյան միաբանությունը, որը հայկական մշակույթի և հայագիտության աշխարհի նշանավոր կենտրոններից է: Սկսած 18-րդ դարի վերջերից մինչև 20-րդ դարի սկիզբ միաբանությունը եղել է հայ տպագրության կենտրոնը: San Lazzaro degli Armeni The San Lazzaro island has been home to the Armenian Catholic Monastery of San Lazzaro since 1717. It is the headquarters of the

Այսօր տոնվում է Ծաղկազարդը: Տոնը հայոց ավանդական կենցաղում հայտնի էր հետևյալ անվանումներով. Ծռզարդար, Ծըզերդար (Զանգեզուր), Ծառզարդուօր (Քեսապ), Ծառամուտ, Ծառաբեր, Ծառկոտրունք (Նոր Նախիջևան), Զրիզարդար (Սիսիան), Զրզարթար (Արցախ), Զարդարտուր, Հըռօխբեք (Մեղրի) և այլն։ Ըստ ձեռագիր աղբյուրների, անցյալում գոյություն է ունեցել նաև Ողոգոմեան կամ Ողոգոմեն, Ողոգոմ անվանումը։ Աղբյուր՝ Մկրտչյան Ս., «Հայոց տոնածիսական մշակույթը»

Աշոտ Գ Ողորմած (ծն. թ. անհայտ–977) Հայոց թագավոր 953–ից։ Աշոտ Ողորմածի գերեզմանը, լուսանկարը՝ Վրույրի («Արաքս» հանդես, 1892 թվական, Բ)

Հին Աշխարհի քարտեզ հ․գ․ Կարծում եմ շատերին կհետաքրքրի ...

Գեղարդի ներքին ժամատան հայտնի առյուծների, այծի քանդակները շատերին է հետաքրքրում,թե ինչո՞ւ են առյուծները շխթայված։Եթե լավ նայենք կտեսնենք որ առյուծների պոչերը/վիշապ/օձեր են։Այդպիսի մի առյուծի պատկեր կա Վանի թանգարանում/թուրքիա/թվագրված մթա 800թվական։Արդյոք քիմեռներ չե՞ն պատկերված Գեղարդի ժամատանը,որոնք շղթայված են որպես խորհրդանիշ լեռան հրաբխածին հատկությանը /Քիմեռ,հին հունական դիցաբանության մեջ առյուծի մարմնով, եռագլուխ(առջևից՝առյուծի,մեջտեղում՝այծի, ետևից՝օձի)հրեշՀայերենում այն ԵՂՋԵՐՈՒԱՔԱՂ

Գրիգոր Զոհրապի վերջին նամակը կնոջը` Կլարային (Հալեպ, 2/15 հուլիս, 1915) Սիրական, մեկ հատիկ, հոգիս, կյանքս, Մենք կհուսայինք, որ 10 օր մը ևս հոս պիտի մնանք և թերևս Դիարբեքիր երթալե ազատ մնայինք, այս վերջին հույսը շատ տկար էր թեև: Եթե անընդհատ ճամփորդենք, հինգշաբթի (եթե որ Աստված ուզե) կրնանք Դիարբեքիր հասնիլ. հասածիս պես հեռագիրով կիմացնեմ: Հիմա, սիրական էակս, ա´լ վերջին վարագույրը կսկսի մեզի համար. հավատալս չի գար, որ Խալիլ պեյը ամեն երախտիք մոռցած ըլլա և օգնության չի հասնի, ո

981 թվականի հայկական թուղթ ու այդ թղթի վրա մատյան` հնագույններից մեկն աշխարհում։ Հետաքրքիր է, որ մերոնք թուղթ պատրաստելու համար տեղական հումք են օգտագործել, կտավատի ցողուններ, որ այնքան առատ աճեցվում էր միջնադարյան Հայաստանում (հատկապես Շիրակում) ձեթ ստանալու համար։

Անիի շրջանից մեր օրերը հասած միակ թանկագին կազմը 1347 թվականից է: Այն իր մեջ ամփոփում է 1325 թ. Ջենովայում ընդօրինակված մի Ավետարան, որը Հայաստան բերվելով կազմվել ու նվիրվել է Անիի մերձակա Հոռոմոսի վանքին։ Արծաթյա, ոսկեջրած կազմի մի կողմում դրվագված է Աստվածամայրը Մանկան հետ պատկերը (անկյուններում չորս ավետարանիչները), մյուսում` Խաչելությունը: Տիրամոր պատկերից վեր նշված է կազմի պատրաստման թվականը՝ ՉՂԶ (1347), իսկ գահավորակից ներքև` վարպետի գրությունը՝ «Զմեղուցեալ ոսկերիչս Գրիգոր յիշեցէք»:

Հայաստանի փառքը, Նյու Յորք, 1916 Հայկ Դեմոյանի էջից

Վենետիկ,Սբ.Ղազար կղզի / մանրանկարչություն 1374թվ./

🔴 Личное дело Андраника в полицейском управления г. Тифлиса. Անդրանիկի անձնական քարտը, Թիֆլիսի նահանգի ժանդարմերիայի վարչության պահոցում: Փաստաթուղթը պահվում է Վրաստանի Ազգային Արխիվում

Армянское рукописное Евангелие Киликия, XIII век. Иллюстрации Тороса Рослина Ныне хранится в музее Paul Getty в Калифорнии, США.

14-րդ դարում Սյունիքում անվանի կազմարար էր համարվում Մարգարե վարդապետը («որ կազմող էր գրոց»). 1332 թ. 45 օրվա ընթացքում նա կազմեց Գլաձորում ընդօրինակված մի շքեղ Աստվածաշունչ: Ձեռագրերի հիշատակարանները պահպանել են տասնյակ նշանավոր կազմարարների անունները։ Կազմարար կոչվել են գիրքը կարող, կապող և սովորաբար կաշվով կազմող վարպետները, իսկ ոսկե և արծաթե կազմերը առանձին պատրաստվում էին ոսկերիչների կողմից և հանձնվում կազմարարին, որոնք մետաղի զարդարուն տուփը ամրացնում էին գրքի վրա, թեև պարզ երևում է

1.Մանր գծիկներով հյուսածո խաչի և քառանկյունի շրջանակի մոտիվը կազմերի զարդարման հնագույն մոտիվներն են, որոնք սկիզբ են առնում 10֊11_րդ դդ.,հետագայում կրկնվում են տարբեր վարիանտներով, մինչև ուշ միջնադար։ Բ. Առաքելյան

Ով ժողովուրդներ, օրհնեցեք մեր Աստծուն ու Նրա գովության ձայնը թող լսվի: Նա մեր հոգին կենդանի է պահում ու չի թողնում որ մեր ոտքերը սասանվեն: Սաղմոս 66.8-9 «Դժոխքի ավերումը». Ավետարան, 1287 թ., ծաղկող` Հովհաննես Արքաեղբայր (Մատենադարան, ձեռագիր դ 197)

1909թ. Կ.Պոլսում տպագրված բացիկ՝Օսմանյան առաջին խորհրդարանի 10 հայ պատգամավորները. Վահան Փափազյան «Իմ Հուշեր » վերջին 2 հայերին չի նշել,այլ կուսակցությունից Գրիգոր Զոհրապ Պոլսեն Պետրոս Հալաճեան Պոլսեն Իզմիրեն՝ Սպարթալ Ռոդոստա Հակոբ Պապիկյան Ռոդոստա Մուրատ Պոյաճեան Քուզանեն (Մեծն Մուրադ), Գ. Փաստրմաճեան Էրզրում (Արմեն Գարո) Վարդգես(Սերինկուլյան)Էրզրում Գեղամ Տեր-Կարապետյան, Մուշ Ն. Տոքթ. Տաղավարեան,Սեբաստիա Վ. Փափազյան։Վանեն *) Արշակ Վռամյանին *) Կարապետ Փաշայանին

Արթո՛ւն կացեք այսուհետև, ամեն ժամ աղո՛թք արեք, որպեսզի կարողանաք զերծ մնալ այն ամենից, որ լինելու է, և արժանի լինեք կանգնելու Մարդու Որդու առաջ։ (Ղուկաս 21.36) Բարի առավոտ...

ՇՆՈՐՀԱՎՈՐ ՆՈՐ ԿԱՂԱՆԴ Շնորհավոր նոր կաղանդ. Աստված ինձ տա նոր տաղանդ, Իսկ ձեզ` խելոք մի փեսա, Ամեն բանից լավն էս ա։ 1900

Սուրբ Ծնունդ։ Գործ Սարգիս Պիծակի։ 1336 թ., Սիս, «Արքունական Ավետարան» (Մատենադարան, ձեռ. 5786)։

Այսպիսի տեսք ուներ Լամբրոնի բերդը XIX դարում, Վիկտոր Լանգլուայի նկարագրությամբ:

Այս բացիկին վրայ կը տեսնենք Խրիմեան Հայրիկը եւ իրմէ մէջբերում մը, ուր հայերուն կը յանձնարարէ յարատեւութիւն, յուսադրելով որ ապագան երջանիկ պիտի ըլլայ (Աղբիւր՝ Միշէլ Փապուճեանի հաւաքածոյ, Փարիզ)

Ղևոնդ Ալիշան, Կոռիկոսի բերդը: Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան

Կիլիկյան Հայաստանի թագավորության սպարապետ Լիպարիտը 1369 թ. ետ մղեց մամլուքների 60-հազարանոց զորքը, զոհվելով ճակատամարտի դեպքերում: Այդ դեպքերը արտացոլվեցին 14-15րդ դդ. քնաերգ Հովհաննես Թլկուրանցու «Տաղ քաջի Լիպարտին» դյուցազնական բանաստեղծության մեջ:

Կիլիկիայի Լևոն Երկրորդ հայոց արքայի ստորագրությունը: Подпись Левона II, армянского короля Киликии. Signature of Leo II, Armenian King of Cilicia. Աղբյուրը՝ Հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան

Մերձավոր Արևելքի քրտեզ. Գծվել է պորտուգալացի քարտեզագրի կողմից 1570 թ.

Ուրբաթագիրք՝ հայերեն առաջին տպագիր գիրքը։ Տպագրվել է Վենետիկում 1512 թ. Հակոբ Մեղապարտի կողմից: Ունի 124 թղթյա էջ, 24 վերնախորագրային զարդանախշ, տպագրված է սև և կարմիր գույներով։ Ուրբաթագրքի մեկ օրինակ պահպանվում է Հայաստանի ազգային գրադարանում, որն էլ գրադարանի ֆոնդի ամենահին գիրքն է հանդիսանում։

Հայ կանանց համար առաջին հայալեզու «Արտեմիս» գրական, ընտանեկան և ժամանցային հանդեսի շապիկը: Հրատարակվել է 1902-1904 թթ. Եգիպտոսում (Կահիրե, Ալեքսանդրիա), հիմնադիր-խմբագիր՝ գրող, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ և մանկավարժ Մառի Պեյլերյան:

The Gospel of Queen Keran, Portrait of King Levon III and Queen Keran with their children, Sis, Cilicia, 1272 A.D. Евангелие от царицы Керана, Портрет короля Левона III и королевы Керана со своими детьми, Сестренка, Киликия, 1272 год нашей эры

Ժողովածու աստղաբանական, 1461-1478 թթ.- Ցուլ #Մատենադարան

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԹՌՉՆԱՏԱՌԵՐ Հայկական ձեռագրի զարդանախշերից, 1260 թ. Sermon collection - Margin ornaments of an Armenian manuscript, 1204 From Miniatures Arméniennes, Hayastan, Erevan, 1969 Հայ ձեռագրի նրբագեղ զարդանախշեր, 1204 մանրանկարչությունից Արմինեն, Հայաստան, Երեվան, 1969 «Կեցցե նա, ով զգալ է տվել մեզ հայրենիքի քաղցրությունը և հասկացել է, թե որտեղ են թաղված մեր տաղանդները, մեր ստեղծագործ ուժերը» (Ստեփան Շահումյան)

ՐՈԳԱՅԹ ՓԱՌԱՑ 1773թ.Հնդկաստանի Մադրաս քաղաքում Շահամիր Շահամիրյանը հրատարակեց «Որոգայթ փառաց»-ը: Այն աշխարհում առաջին սահմանադրության նախագիծն է որը նաև ազգային-ազատագրական շարժման : «Որոգայթ Փառաց»՝սահմանադրական հանրապետության առաջին նախագիծը հայ իրականությունում,Մադրասի խմբակի ծրագրային երկը:Հայ իրավունքի կարևորագույն փաստաթղթերից մեկը,որտեղ առաջին անգամ Հայաստանի իրականության մեջ ներկայացվում է սահմանադրական իրավունքի նորմերի ամբողջական և կանոնակարգված համակարգ՝ընդհանրացնելով հայ

Զինանշանի պատկերներ պահպանվել են 2 Օրբելյանների տոհմական տապանատանը՝Նորավանքում Սմբատ Բ-ի դամբարանում գտնվող Էլիկում Դ-ի տապանաքարի բարձրաքանդակն է:1310-ական թթ,փորագրված է հասակով մեկ կանգնած առյուծ,որը մարմնի վերնամասով շրջվել ու նայում է դիտողին:Առջևի թաթերը հպված են կողերին:Դեմքը տիրական է,խորն ընկած աչքերը՝հերոսական,մեջքին առկա է բծավոր բաշը:Պոչը ոտքերի միջնամասով փաթաթված է ոտքին:«Թվիս ՉԽԹ(1300):Զգեղեցկատիպն Էլիկում,որդի մեծի Տարսայիճին որ առյուծորեն խրոխտ մռընչեր ընդէմ այլասեռ գնդին

Армяне часто играли важную роль за пределами своей родины, и вносили большой вклад в области культуры,науки,философии и медицины того или иного государства.Сегодня вспомним некоторых представителей армянской национальности, чей вклад в развитие мировой медицины значителен и достоин уважения. Крупнейшим представителем медицины средневековой Армении был философ, врач и астроном Мхитар Гераци.В 1184 г. он составил свой основной труд «Утешение при лихорадках», в котором описал причины,развитие

Медицина в Древней АрменииАрмения с глубокой древности снискала себе славу страны с «богатыми медицинскими и лекарственными ресурсами».Об этом свидетельствуют античные авторы:Ксенофонт–«Анабасис»,Тацит–«Анналы»,Диоскорид–«Materia medica» и мн.др..Древние и средневековые армянские авторы уделяли этому вопросу тоже большое внимание:и оставили немало трудов.Агафангел,Лазарь Парбеци,Григор Магистр и мн. др.. Многие города Древней Армении были средоточием медицинских знаний.Например,город Ерзнке

Հավուց Թառի վանք...Կոտայք,Հայաստան Հավուց թառի վանքը Եղել է միջնադարյան Հայաստանի կրոնական ու մշակութային կենտրոններից։Վաղ միջնադարից հիշատակվող այս վանքում 1013 թ.,Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունին կառուցել է Ս.Ամենափրկիչ եկեղեցին։Հավուց Թառը վերելք է ապրել XII-XIV դդ.:Տուժել է 1679 թ.երկրաշարժից,վերջնականապես ավերվել 1840 թ. Ակոռիի երկրաշարժի ժամանակ։ Համալիրը բաղկացած է 2 հուշարձանախմբից։Արևմտյան հուշարձանախմբի գլխավոր եկեղեցին XIII դ. ներքուստ խաչաձև,արտաքուստ ուղղանկյուն,չորս անկյուններում ավ

Լևոն Մեծի հաղթական մուտքը Անտիոք

Արարատ լեռը Էջմիածնից, 18-րդ դար (Ֆրանսիայի ազգային գրադարան)

«Նայե՛ք, Արարատը բացել է իր դեմքը» 1837 թվականին ռուսական կայսր Նիկոլայ Առաջինը ուխտագնացության եկավ Երևան`հատուկ տեսնելու բիբլիական Արարատը: Երեք օր մնալով Հայաստանում, նա այդպես էլ չկարողացավ տեսնել լեռը:Սուրբ լեռը թաքնվել էր մշուշի մեջ: Կայսեր վերադարձի ժամանակ գնացքի ուղեկցորդը հանկարծակի բղավեց. «Ձերդ Գերազանցություն, նայե՛ք,Արարատը բացել է իր դեմքը»: Կայսրը պատասխանեց. «Արարատը 3 օր չուզեց ցույց տալ իր դեմքը, հիմա ես չեմ ուզում տեսնել նրան» :Կայսրը հեռացավ` այդպես էլ ետ չնայելով:

Ագուլիսի Սուրբ Թովմա առաքյալ վանք(հայտնի է նաև Ագուլեաց կամ Ագուլիսի վանք[1] անուններով), Հայ առաքելականվանական համալիր, որը գտնվում էր Մեծ ՀայքիՎասպուրական նահանգի Գողթն գավառի[1]Ագուլիս գյուղաքաղաքի Վերին թաղամասում, ներկայիս Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանի Վերին Ագուլիս գյուղի տարածքում[2]։ Ներկայումս վանքի տեղում մզկիթ է կառուցված

Աստվածաշունչ, 1686 թ., Կ.Պոլիս-Էջմածին, Հեղի քահանայապետ և Աննա

Դամբարան Ռավեննայում, ուր թաղված է համայն Իտալիայի հայազգի էկզարք Սահակ Հայկազը (625-643): Նա իր այդ դամբարանի վրա իր կենդանության ժամանակ խորհրդանշաբար քանդակել է տվել բիբլիական մի դրվագ` Դանիելը երկու առյուծների միջև: Դանիելի տարազը հարազատորեն հայկական է: Դամբարանի վրա գրել է տվել հետևյալ խրոխտ մակագրությունը "Ես Սահակ, մեծապայծառ տոհմից զարդ և փառք ամենայն հայոց, էի մարտակից արքաների": Արմտումար

Մշո Ճառընտիր, Քրիստոսը պատվիրատուի հետ, Մկրտություն, Ծնունդ, 1 բ, 65x52

Աքեմենյան տերության արքա Քսերքսես I-ի մթա 486-465թթ.եռալեզու( էլամերեն,պարսկերեն,բաբելոներեն)սեպագիր արձանագրությունը Վանում։Այդ ժամանակահատվածում Վանը Հայաստանի սատրապական կենտրոնն էր։ Վանում հայտնաբերված այս արձանագրությունը պատկանում է Քսերքսես Ա-ին։ Արձանագրությունը տեղակայված է բերդի շուրջ 20 մետր բարձրության վրա գտնվող ժայռի աջակողմյան հարթեցված հատվածում։ Արձանագրության սալիկը ստեղծվել է Քսերքսեսի հոր՝ Դարեհի կողմից մթա522-486թթ., սակայն մահվան պատճառով մակերեսը թողնվել է դատարկ։

Հովհաննես Դրասխանակերտցու «Հայոց պատմություն» երկասիրության էջերից (10-րդ դար)

Վանի Խորխոռյան տարեգրությունը կազմված Արգիշտի I-ին (Ք.ա. 786-764 թթ.) արքայի օրոք:

Miniature by artist Abas from the famous Red Gospel of Gandzasar, depicting the entry of Christ into Jerusalem. The Red Gospel is one of the best-known and largest Armenian manuscripts. It was acquired by Gandzasar’s library in 1232, during the reign of Grand Prince Hasan Jalal Vahtangian. The Red Gospel is on display at the University of Chicago’s library (USA). Миниатюра художника Абаса из знаменитого красного Евангелия Гандзасара, изображающего вход Христа в Иерусалим Красное Евангелие

ՎԱՍՊՈՒՐԱԿԱՆԻ ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹՅՈՒՆ Տեսարան տարրական դպրոցից Ավետարան, Գրիգոր Խլաթեցի (Ծերենց), Ցիպնա վանք, Արծկե, 1419 թ

19-րդ դարի վերջին Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության հայրերը հայոց պատմության ամբողջական ժողովածուի նկարազարդումների համար դիմում են ժամանակի վենետիկցի հայտնի արվեստագետներին,որոնցից մեզ հայտնի են Ջուլիանո Ձասսոյի,Ջովանի Ֆուզարոյի և Ջուզեպե Կանելլա կրտսերի անունները։ Նրանց աշխատանքների մեծ մասը՝շուրջ 40 գրաֆիկական գործ,Մխիթարյան միաբանության վենետիկյան թանգարանից 2005 թ.առաջին անգամ դուրս բերվեցին և մի քանի ամիս շարունակ ցուցադրվեցին Հայաստանի Ազգային պատկերասրահում։Այդ գործերի մեծ մասը առանձին

ԿԻԼԻԿՅԱՆ ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹՅՈՒՆ, XIII դար, ԹՈՐՈՍ ՌՈՍԼԻՆ 1269թ․ կիլիկյան մանրանկարում Սուրբ Սեղանի առջեւ խոնարհվածը Լևոն Բ-ն է`Հեթում Ա-ի ու Զապելի որդին։ Ոսկյա սկիհի մեջ երևում է մանուկ Հիսուսի գլուխը: Թագապահը Լեւոն Բ-ի հորեղբայրն է` Վասակը: CILICIAN MINIATURE, XIII century, TOROS ROSLIN King Levon (for whom this manuscript was made) kneels before an altar in prayer.A golden chalice is placed on the altar,from which emerges the halved head of the infant Jesus. The king's uncle, Baron Vasak, st

"Не столь нужна скорость для обретения счастья, сколько правильно выбранная дорога. " Давид Анахт (Давид Непобедимый, Давид Нергинаци, Давид Армянин; конец V века — 1-я половина VI век) — армянский философ-неоплатоник (представитель Александрийской школы неоплатонизма) и переводчик,создатель первого в мире сборника задач по арифметики.

Генерал (спарапет) Мушег Мамиконян (справа), царь Великой Армении Пап и армянское кавалерийское войско азатов (азатагунд) на миниатюре, иллюстрирующей великую победу у подножия горы Нпат на Дзиравской равнине над персидской армией Шапуха II (371 н. э.). Миниатюра XVI века.

ՏԱԹԵՎԻ ՎԱՆՔ Տաթևի վանքը հիմնադրվել է 4 դ-մ,8 դ-մ կոչվել է Թադեոս առաքյալի աշակերտ Տաթեոս անունով,որը քրիստոնեություն է քարոզել Սյունիքում և նահատակվել է այնտեղ:895թ Տաթևի վանքը դարձել է համահայկական մշակութային կենտրոն,որտեղ գործել է Տաթևի համալսարանը՝Հովհան Որոտնեցու և նրա աշակերտ Գր. Տաթևացու ջանքերով:Վանքին կից մատենադարանը գոյատևել է մինչև 1911–12 թթ.,իսկ փրկված 140 ձեռագիր մատյանները տեղափոխվել են Էջմիածին,ապա՝ Մատենդարան:Համալսարանին կից գործել է նաև Տաթևի հայտնի մանրանկարչության դպրոցը:

Աղթամարի կաթողիկոսության մյուռոնի արծաթյա կաթսա 1883 թ.։

Ճաշակ եւ նվիրում ... Fragment of the Armenian Vaspurakan manuscript, 15-16th centuries. Фрагмент армянской рукописи Васпураканской рукописи, 15-16 века.

Խեթերի մայրաքաղաք Հ/Խ/եթուշայից և Եգիպտոսից գտած անտիկ հայկական գրեր 1-ին լուսանկարը <Անատոլիական> մշակույթ թուրքական կայքից է, երկրորդ լուսանկարը Sarkis Aleksani Gregorian-ի էջից: Հայկական տառանիշերը՝ Հին Արևելքի տառանիշերի հիմքը Sukias Torosyan-ի էջի լուսանկարը

1219 թ. մայիսի 2-ին մահացել է Կիլիկիայի Հայկական Թագավորության թագավոր Լևոն Բ-ն (ծն. 1150 թ.): Լևոնի կտակի և ժողովրդի պահանջի համաձայն նրա մարմինը ամփոփվեց Սսում, սիրտը՝ Ակներում։ Նկարում՝ Թորոս Ռոսլին. Լևոն արքայազնի և Կեռան արքայադստեր պատկերը (Ավետարան, 1262 թ.)

ՀԱԿՈԲ ՄԾԲՆԱՑԻ, սուրբ Հակոբ Մծբնա հայրապետ (ծ. թ. անհտ, ք. Մծբին – 338/348, Ռշտունիք), ճգնավոր, համաքրիստոնեական սուրբ, Մծբինի ասորի եպիսկոպոս: Երիտասարդ տարիքից տրվել է ճգնողական-աղոթանվեր կյանքի: Ըստ հայոց Ճառընտիրների` Գրիգոր Ա Լուսավորչի հորաքրոջ որդին էր, պարթևական տոհմից: Ըստ վկայաբանության, Հայոց Խոսրով Ա Մեծ (211–259) թագավորի սպանությունից հետո, դայակի ձեռքով տարվել է Կեսարիա, որտեղ կրթվել է քրիստոնեական հավատքով: Ապա քույրը նրան տարել է Պարսկաստան, որտեղ Հակոբը ապրել է արքունիքում

«Ալիշանը բանաստեղծ էր, որ գիտություն կըներ: Այս կնշանակե, թե գիտությունը կժողովրդականացներ»: Դ.Վարուժան «Ճշմարիտ հայրենասիրությունն չէ ասուպ կամ փայլակ մը հանկարծ երևցող և անցնող, ոչ հուր մոլի և թափառիկ, և ոչ կայծակն անկուշտ այրող, լափող, այլ հանդարտ ջերմություն մը՝ հստակ լույսով, անըստգյուտ խղճով»: Ալիշան Գրող, պատմաբան, բանաստեղծ, աշխարհագետ, բանահավաք, թարգմանիչ Ղևոնդ Ալիշանն առաջին բանահավաք-ուսումնասիրողներից է. մեծապես նպաստել է հայագիտության զարգացմանը: Հայ գրականության մեջ

Քու Լեզուդ Ե՞րբ բխեցաւ աղբիւրն առատ իր ակէն.- Խօսքիդ առուն կը թաւալի օրն ի բուն, Լեզուիդ անկապ վանկերը բառ են արդէն, Բառերը պերճ՝յաղթանակի ղօղանջիւն: Քու շուրթներով՝մերթ անսայթաք, մերթ թոթով, Կը բարբառի մեծախորհուրդ հայ ոգին.- Ո՛չ մէկ նուագ եւ ո՛չ մէկ տաղ հոգեթով Ունի արուեստն արեւաշող քու խօսքին: Քեզմէ առաջ հնչա՞ծ է մէկն այսքա'ն ջինջ, Այսքա'ն քնքուշ՝մեսրոպաշունչ հայ լեզուն… Մեր գանձերուն, մեր դարերուն խռովիչ Դուն նորաստեղծ քնարահարն ես բեղուն: Մուշեղ Իշխան Մ. Աբեղյան-Մեսրոպ Մաշտոց

В одном из томов «Исторического атласа», вышедшем в свет в 1710 году, есть отдельная страница под названием «Виды и описания главных городов Армении и Грузии» (Vue et Description Des Principales Villes De L'Armenie et De La Georgie Avec). На этой странице представлены картографические изображения и описание городов Армении и Грузии. Интересно, что даже не имевшая государственности Армения воспринималась и признавалась европейцами как отдельный регион «Armenia», населённый автохтонами армянами.